Seguro que a escena vos resulta familiar: son as sete da tarde, a mochila segue pechada nun recuncho e a pregunta «fixeches os deberes?» xa saíu da vosa boca tres ou catro veces. Do outro lado, un «agora vou» que nunca acaba de chegar. Se vos pasa, tranquilos: pásalles a moitísimas familias.
Acompañar un fillo ou unha filla adolescente nos seus estudos non sempre é doado. A estas idades queren máis autonomía, pero aínda necesitan que alguén lles axude a organizarse e a manter o ritmo. A boa noticia é que non fai falta ser profesor nin saber todas as materias para axudar de verdade. O que máis conta é a actitude, a constancia e algúns pequenos hábitos que se poden construír na casa. Desde o Departamento de Orientación queremos compartir convosco algunhas ideas que, na nosa experiencia, funcionan.
Un lugar, unha hora e o móbil lonxe.
Non fai falta un despacho nin un escritorio de catálogo. Abonda cun sitio tranquilo, con boa luz e co material á man, de xeito que non haxa que erguerse cada cinco minutos para buscar unha regra ou un cargador. O importante é que sexa sempre o mesmo lugar: co tempo, sentar alí convértese nun sinal de que toca concentrarse.
Co horario pasa algo parecido. Se cada día se estuda a unha hora distinta, cada día hai que volver negociar. En cambio, cando hai unha franxa máis ou menos fixa, por exemplo despois de merendar e descansar un anaco, o estudo pasa a formar parte da rutina e custa moito menos poñerse.
E logo está o gran ladrón da concentración: o móbil.
Cada notificación interrompe e, despois, custa varios minutos volver centrarse. Non se trata de prohibilo nin de convertelo nunha batalla diaria, senón de chegar a un acordo con eles: mentres se estuda, o móbil queda noutra habitación e recupérase nos descansos. Cando a norma a pactades xuntos, é moito máis doado que se cumpra. E se na casa os adultos tamén intentamos dar exemplo, mellor aínda.
Acompañar sen facer as cousas por eles
Cando vemos que se atascan cun exercicio, a tentación de resolvelo nós é enorme. Con todo, o noso papel non é facer os deberes, senón axudarlles a que aprendan a facelos sós. Moitas veces abonda con preguntar «que che pide exactamente o exercicio?» ou «onde aparece isto no libro?» para que atopen o camiño por si mesmos.
Onde si podemos botar unha man, e moito, é na organización.
A moitos adolescentes non lles custa tanto estudar como planificarse. Unha axenda ben usada ou un calendario na parede da súa habitación, onde anoten exames, traballos e datas de entrega, axúdalles a ver a semana dunha ollada e a non deixalo todo para o último día.
Un bo momento para repasalo xuntos é o domingo pola tarde ou o luns ao chegar do instituto. Máis que preguntar «remataches?», funciona mellor un «que tes esta semana?» ou «como te vas organizar para o exame do xoves?». Así axudádeslles a pensar con antelación, que é xusto a habilidade que máis lles vai servir nos próximos cursos.
Estudar mellor, non máis horas
Pasar tres horas seguidas diante dos libros non significa ter estudado tres horas. A atención esgótase, e a partir de certo punto lese sen entender nada. Por iso adoita funcionar mellor traballar en bloques de entre 30 e 45 minutos, con descansos curtos polo medio para estirarse, beber auga ou despexarse un pouco. Comezar pola tarefa máis difícil, cando aínda hai enerxía, tamén marca a diferenza.
Outra idea importante é que estudar non é só ler e reler.
O que de verdade axuda a aprender é traballar o contido: subliñar o esencial, facer un esquema ou un resumo coas súas propias palabras, inventar preguntas ou intentar explicar o tema en voz alta. Aquí podedes ter un papel moi bonito: pedídelles que vos conten o que están estudando. Se son capaces de explicárvolo de forma clara, é sinal de que o entenderon. E se se lían, xa saben que parte teñen que repasar.
Por último, convén lembrarlles que estudar un pouco cada día rende moito máis que darse unha enchente de estudo a noite antes do exame. Repasar con regularidade fai que o aprendido se fixe, e ademais reduce moitísimo os nervios.
O esforzo tamén merece aplauso. As notas importan, claro, pero non o son todo. Un «nótase que te esforzaches» ou un «gústame como te organizaches esta semana» motiva moito máis que calquera sermón. Cando recoñecemos o esforzo, a constancia e as pequenas melloras, estámoslles ensinando que o traballo paga a pena, independentemente do resultado dun exame concreto.
Haberá días malos, suspensos inesperados e momentos de frustración.
É parte do camiño. Neses momentos, o que máis axuda é manter a calma e cambiar a pregunta: en lugar de buscar culpables, sentar con eles e pensar xuntos «que pasou?» e «que podemos facer distinto a próxima vez?». Un erro ben analizado ensina moito máis que un aprobado sen pensar.
E non esquezamos que a adolescencia é unha etapa de moitos cambios. Ás veces, detrás da falta de ganas hai cansazo, preocupacións cos amigos ou simplemente un mal día. Escoitalos sen xulgar e mostrar interese por como se senten, non só por como lles vai na clase, tamén forma parte de acompañar a súa aprendizaxe.
Descansar tamén é estudar
Un adolescente que dorme pouco rende menos, concéntrase peor e frústrase antes. Durmir as horas suficientes, sobre todo entre semana, é unha das mellores axudas para o estudo, aínda que moitas veces o pasemos por alto. Deixar as pantallas un anaco antes de deitarse, cear a unha hora razoable e manter horarios parecidos cada día axuda máis do que parece.
Igual de importante é que teñan tempo para o que lles gusta: facer deporte, quedar cos seus amigos, tocar un instrumento ou simplemente non facer nada durante un anaco. O tempo libre non lle quita espazo ao estudo, senón que lles dá a enerxía e o equilibrio que necesitan para afrontalo con ganas.
Non estades sós
Se notades que o voso fillo ou filla se bloquea a miúdo, que se frustra máis do habitual, que lle custa moito máis que antes ou que perdeu o interese polos estudos, non agardedes a que chegue o final do trimestre. Falade co seu titor ou titora, ou poñédevos en contacto co Departamento de Orientación. Estamos aquí precisamente para iso: para escoitar, buscar xuntos o que está pasando e atopar a mellor maneira de axudarlle.
Ao final, o que máis axuda non é estar enriba deles todo o tempo, senón estar preto. Un pouco de interese diario, moita paciencia e a confianza en que poden conseguilo marcan unha diferenza enorme. E lembrade que o instituto e a familia remamos na mesma dirección.
ES
GA